Stadsuitbreiding Pampus 1964Van den Broek en Bakema in retrospect Het NAi in Rotterdam heeft enkele jaren geleden een tentoonstelling en een boek uitgegeven van deze twee architecten, die het beeld van de architectuur na de tweede wereldoorlog in Nederland voor een belangrijk deel hebben vormgegeven. Er is bijzonder veel materiaal bewaard gebleven van 1948 tot 1988, het jaar waarin de directie van het architectenbureau werd overgenomen door haar opvolgers. Stadsuitbreiding studie Pampus versus IJburgZou IJburg in de huidige vorm er wel zijn geweest zonder het voorwerk van Van den Broek en Bakema? Er blijken veel parallelen te trekken!
Pampus, het eiland in het IJmeer. Het plan van Van den Broek en Bakema ging uit van een langerekte aaneenschakeling van eilanden waarbij Pampus in het water bleef liggen, maar geheel werd ingekapseld door hoogbouw. In het urbanisatieplan van de twee architecten (zonder opdracht uitgevoerd) werd uitgegaan van drie eilanden die middels bruggen met elkaar verbonden werden. Bijzonder is dat de doorgaande verbindingswegen (en railverbinding) niet alleen aansluiting zochten bij Amsterdam, maar doorliepen naar Flevoland Zuid. Een verbinding rechtstreeks tussen Flevoland en de Randstad, Amsterdam werd daarmede tegelijk tot stand gebracht.
De originele maquette van de architecten Van den Broek en Bakema 1964. Plan Pampus (het cirkeltje rechts van het midden). Achterin Amsterdam, links Muiden en Muiderberg. De kernwanden in beeld. De nadelen van een snelweg dwars door de woonwijken heen was in die tijd (1964) veel minder aan de orde dan tegenwoordig. Fijnstof en andere milieu eisen waren er in veel mindere mate. Maar het zou niet alleen om autoverkeer gaan, ook de railverbinding kwam naar voren, hetgeen met elektriciteit en groene stroom een goede optie voor de huidige tijd zou betekenen. Frapant dat ze in 1964 al hebben nadachten over een extra ontsluiting van Flevoland naar de Randstad. In 2007 ging het met de enige ontsluiting, de Hollandse brug finaal mis. Er mocht plotseling geen vrachtverkeer meer over, vanwege mankementen aan het wegdek. Toen bleek eens te meer dat de ontsluiting (ook al door Van Eekeren en Alle Hosper, Teun Koolhaas en diverse andere ontwerpers / architecten voorgesteld) een belangrijk deel van de ontwikkeling van de nieuwe polder zou zijn. De diverse regeringen hebben hier geen gehoor aan willen geven. Wel werd door Den Haag de provincie en Almere opgelegd om zoveel nieuwbouw woningen per jaar te realiseren . . . .!
Het plan van IJburg in het voorlichtingscentrum.Aan de linkerzijde Amsterdam het IJ. De diverse eilandenworden middels de hoofdweg, met sneltram met elkaar verbonden. Van een doorgaande verbinding naar Flevoland is geen sprake.Zelfs de zuidelijke ontsluiting met langgerekte brug op peilers komt uiteindelijk voor een gesloten deel uit bij de Diemer Centrale en het Vijfhoek eiland. De noodzakelijke verbinding A1 en A6 werd nog steeds niet uitgevoerd.Er zijn ook veel tegenstelling tot het uitgevoerde IJburg, het plan Pampus was bedoeld voor maar liefst 350.000 inwoners, een veelvoud van wat er ooit op IJburg zal komen. Het was een megaproject met vooruitziende blik ontwikkeld. In 2008 telde IJburg 9.372 inwoners. Half mei wordt de 10.000 ste inwoner verwacht. Het originele plan (maquette) van stedenbouwkundige studie stadsuitbreiding Pampus van boven gezien. Architecten Van den Broek en Bakema. 1964. Klik in de afbeelding voor een vergroting.
Opvallend zijn de hoge grenswanden (kernwanden) waar tot maximaal 40 verdiepingen werd gepland. De hoogteverschillen lopen van enkele verdiepingen tot 12 tot max. 40 lagen. In die tijd een bijzonder afwijkend ontwerp, dat binnen enkele jaren na 1964 door het CIAM werd afgeraden. In 1954 was er al een onderzoek geweest dat bewoners van 6 of hoger in het geheel het contact met de begane grond kwijt waren. (K. Frampton, Modern Architecture; A Critical History, Lenden 1980, p. 273). De hoogte problemen werden door de twee architecten weggeredeneerd, men vond dat het een goede variatie zou opleveren: "wonen boven de bomen aan de horizon". Al eerder stipten we de fijnstof problematiek op, die bij elke aanleg van een weg opduikt, mede door milieu-eisen zijn de laatste eilanden van IJburg nog steeds niet in ontwikkeling genomen, de aanvragen daartoe hadden niet de vereiste onderbouwing en daarmee gaan vele kostbare jaren verloren. Maar ook in 1964, het jaar van het Pampus-ontwerp was er kritiek op de grote verkeersweg, dwars door de woonwijken en kernwanden heen. De mensen zouden daarmee in een soort geluidsschermen komen te wonen, waarbij de rode ader voor veel overlast (geluid en stof) zouden zorgen. De kernwanden waren in die tijd een hot item. Verschillende architecten dekten met een zeer hoge kernwand een wijk of gedeelte af als een soort handtekening van het gebied zelf. Daarbij kon men ook uitgaan van ronde kernwanden. Ze vormen een goede afsluiting van een gebied en geven een duidelijk herkenbaar en zichtbaar beeld van de omgeving.
Bewerking van de maquette in SketchUp Pro en Artlantis. De rode ader vormt de hoofdverkeersverbinding. Snelweg plus railvervoer.
De huidige locatie bij Amsterdam in het IJmeer: IJburg in aanbouw vrijwel parallel aangelegd tegen de Diemerzeedijk en het natuurpark van Diemen. Het Pampus-plan uit 1964 ging uit van een veel groter oppervlak, een doorgaande verbinding naar Flevoland en een inkapseling van het eiland Pampus zelf. De eilandengroep zou op enkele kilometers van Muiden komen te liggen in het IJmeer.
De belangrijke Enneüs Heerma brug (2001), de toegang tot IJburg met een afslag op de A10 en verbinding met het Zeeburgereiland. Aan de andere zijde bij het Steigereiland ligt wel een brug, maar die is afgegrendeld voor verkeer. Oorzaak: geen aansluiting tot op heden met de A1. Het strandeiland, Buiteneiland, Middeneiland, en het Centrum eiland hebben ernstige vertraing opgelopen.
De maquette uit 1964 over de moderne plattgegrond uit Google Earth Pro. De markeringspunten zijn met cylinders weergegeven. Rechts onder Muiden. Door de andere hoek van plaatsing (ten opzichte van IJburg) de grootere oppervlakte komt het laatste eiland vrij dicht bij Zuidelijk Flevoland. Een verbindingsweg en railverbinding is daardoor eenvoudig te realiseren. |
